Overheid uit de klem

Nanko Boerma en Gerard Johanns hebben in het juni/juli (2007) nummer van Openbaar Bestuur een artikel geplaats over transactiekosten binnen de overheid, onder de titel "Overheid uit de klem". Boerma en Johanns stellen vast dat het functioneren van de overheid en van de publieke sector nu echt op de politieke agenda staat. Het regeerakkoord van het huidige kabinet heeft op dit punt stevige ambities. Het begrip transactiekosten, dat in de jaren ’30 van de vorige eeuw is ontwikkeld om de verschillende vormen van coördinatie in de markt te verklaren, kan goede diensten bewijzen bij de invulling van deze ambities.

In de afgelopen decennia kwam het functioneren van de overheid vooral aan bod als bij de kabinets-formatie de rekensommetjes kloppend gemaakt moesten worden en er daarom een efficiencykorting, een deregulering- of een privatiseringsactie werd bedacht. Bijna zonder uitzondering eindigden deze operaties in cijfermatige exercities, waarbij de taakstellingen min of meer gelijk over de beleidsterrei-nen werden verdeeld (kaasschaaf) en vervolgens vooral naar de beleidsuitvoering werden vertaald. Daardoor daalde het niveau van dienstverlening en steeg de bureaucratie door een steeds sterkere planning en control. De overheid raakte steeds meer klem tussen verwachtingen vanuit de samenleving enerzijds en de budgettaire en sturingsmogelijkheden waarover ze beschikt anderzijds. Politisering van de discussie is winst, maar deze moet wel leiden tot een publieke sector die lean and mean is maar tegelijk kan staan voor zijn taak. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid heeft in de studie Nederland handelsland, het perspectief van de transactiekosten de positie van Ne-derland in de internationale handel vanuit de invalshoek van de transactiekostentheorie bestudeerd. Dit perspectief is ook vruchtbaar om de kosten van openbaar bestuur te begrijpen.

De overheid levert in de vorm van beleid en bestuur goederen en diensten aan de maatschappij. Dit brengt kosten met zich mee voor de beoogde beleidseffecten zoals het salaris van de politieagente, de verpleger, de docent en allerlei subsidies. Daarnaast – en in dit verband belangrijker - zijn er kosten om de beoogde beleidseffecten tot stand te brengen, de overheidstransactiekosten. Deze kostencategorie verdient meer aandacht in de discussie over het aanpakken van de bureaucratie. Hoe lager de gegenereerde transactiekosten voor een bepaald niveau van overheidsdienstverlening, des te hoger het welvaartseffect. Hoe meer overbodige transactiekosten kunnen worden weggesneden, des te beter dat voor de publieke zaak is. Nieuwe technologie, met name ICT, maar het mogelijk transactiekosten die tot dusver onvermijdelijk waren weg te snijden. Daardoor kan de bureaucratie worden aangepakt, zonder de dienstverlening van de overheid te verminderen.

Openbaar bestuur is een uitgave van Kluwer; Postbus 4, 2400 MA Alphen a/d Rijn

Indien u geinteresseerd bent in dit thema, aarzel niet contact met ons op te nemen op info@management-centrum.com